Axioma

Een stand van zaken

De belangrijkste uitdagingen voor de verlichting van kantoor en school. Verlichting is niet meer dan een noodzakelijke kost, denkt u misschien. Want u en uw medewerkers vinden goede verlichting vanzelfsprekend. Om te zien, om zich te concentreren of taken naar behoren te kunnen uitvoeren.

Het is de taak van ambtenaren om, in samenspraak met politici, de voorwaarden en service-niveaus voor openbare verlichting te definiëren, de gebruikerstevredenheid op te volgen en daar waar nodig bij te sturen. Tegelijk wordt van hen verwacht dat ze de kosten op lange termijn onder controle houden. Daarvoor laten ze zich bijstaan door de netbeheerders, maar ook door professionele lichtadviseurs.

In België hebben de netbeheerders een wettelijk omschreven opdracht inzake openbare verlichting, grosso modo te verdelen in 3 objectieven : installeren en onderhouden van toestellen, bevorderen van rationeel energiegebruik en sensibiliseren op het vlak van lichthinder. Derhalve stellen zij aan openbare besturen verlichtingstoestellen voor die voldoen aan eisen inzake installatiecomfort, onderhoudsvriendelijkheid, energieverbruik, veiligheid en lichthinder. Professionele lichtadviseurs, bijgestaan door fabrikanten, onderbouwen dit dossier op hun beurt met een technische en financieel-economische argumentatie en keuzemogelijkheden inzake design.

Maatregelen voor een betere openbare verlichting

In de afgelopen decennia werden reeds heel wat structurele verbeteringen inzake openbare verlichting gerealiseerd. Op het vlak van veiligheid streeft men in toenemende mate naar een meer gelijkmatige verdeling van het licht, waardoor ‘donkere gaten’ in de waarneming van de omgeving vermeden worden. Inzake milieu is men bewuster gaan omspringen met schadelijke neveneffecten zoals lichtvervuiling. En op het vlak van energie-efficiëntie werden talloze maatregelen genomen, zoals de toepassing van energiezuinige lampen en/of elektronische voorschakelapparatuur, en zelfs dimming. Het streven naar de laagste prijs is echter vaak zo sterk dat het ten koste gaat van innovatief aanbesteden met lange termijn visie. Zuiniger verlichten met dezelfde – of zelfs een betere – verlichtingskwaliteit betekent immers investeren in nieuwe technologie.

Beter verlichten betekent gebruikmaken van de nieuwste technologie

De technologische ontwikkelingen van de laatste jaren inzake nieuwe lichtbronnen hebben vooral de verwachtingen in LED hoog gespannen. LED’s bestaan reeds sinds de jaren 60 van de vorige eeuw. We leerden ze toen kennen als de kleine, rode indicatie-lampjes in dashboards. Vandaag zijn LEDs alomtegenwoordig in onze leefwereld, maar veelal slechts gebruikt voor minder veeleisende toepassingen als effect- en oriëntatieverlichting. De toegenomen licht-efficiëntie en levensduur van de nieuwe generatie PowerLED’s heeft echter de ontwikkeling van nieuwe verlichtingstoestellen (armaturen) en sturingssystemen voor openbare verlichting in een stroomversnelling gebracht. Een aantal gerenommeerde fabrikanten brengen momenteel de eerste LED-gebaseerde toestellen voor openbare verlichting op de markt – toestellen die de concurrentie met de klassieke ontladingslamp aangaan.

Wat is het verschil tussen de eerste LED gebaseerde toestellen voor openbare verlichting ?

De LED beschikt als lichtbron over talloze voordelen : wit licht, hoge helderheid, compacte afmetingen, en zeer lange levensduur zijn slechts enkele daarvan. Maar niet alleen de kwaliteiten van de LED spelen een cruciale rol voor hun inzet als lichtbron voor openbare verlichting. De mate waarin het verlichtingstoestel (armatuur) die unieke eigenschappen kan verzekeren en versterken is net zo belangrijk. En daar schuilt het essentiële verschil tussen diverse toestellen.

Het is evident dat een LED-gebaseerd verlichtingstoestel minimaal moet voldoen aan de geldende normen inzake lichtopbrengst, energieverbruik, milieuhinder en onderhoud om een toestel met klassieke lichtbron te kunnen vervangen. Maar gaat het ook verder ? Kan het toestel de eigenschappen van de LED lichtbron ook versterken ? Verder : is het toestel ook duurzaam, bedrijfszeker en prijsconcurrentieel ? En last but not least : past het design in uw visie op vormgeving van de openbare ruimte ?

 

We zetten de belangrijke verschilpunten voor u op een rijtje :

1. lichtopbrengst

De LED op zich is momenteel eigenlijk (nog) niet efficiënter dan de traditionele ontladingslampen. Maar zijn krachtige lichtbundeling genereert, indien versterkt m.b.v. een lens, een veel gelijkmatiger spreiding en een groter stralingsbereik dan met traditionele spiegeloptieken ooit mogelijk was. Het stralingsbereik van het armatuur bepaalt overigens hoeveel masten men moet aankopen, plaatsen en onderhouden. Als men bedenkt dat sommige LED-armaturen het vandaag reeds mogelijk maken om tot 25% minder palen te plaatsen in vergelijking met klassieke HID-armaturen, dan is de rekening snel gemaakt. Grotere tussenafstanden vergroten levert immers significante besparingen op in aankoop en installatie, maar ook in onderhoud.

2. energieverbruik

Binnen een stad/gemeente stelt elk apart gebied zijn eigen specifieke eisen inzake lichtniveau, vooral in functie van de vooropgestelde verkeers- en/of sociale veiligheid. Een LED-applicatie biedt in dat kader een hoge flexibiliteit, want ze is uitstekend regelbaar (elektronisch dimbaar). Zo verbruikt ze naar rato ook minder energie – wat voor vrijwel alle andere lichtbronnen niet geldt. Schakelen is overigens goedkoper dan dimmen, want dat systeem is beduidend minder duur : het budgettair verschil kan tot 50% oplopen. Voorwaarde is uiteraard dat het schakelsysteem niet ten koste gaat van de gelijkmatige lichtverdeling. Belangrijke randbemerking : een LED-applicatie is direct na het inschakelen op lichtsterkte, in tegenstelling tot veel andere applicaties die een relatief lange opstartperiode nodig hebben.

3. mileuhinder

Een belangrijke eigenschap van LED’s is de uiterst gecontroleerde lichtbundel. Met LED kan men zowel de richting als de grootte van de lichtbundel precies bepalen, alsook de mate waarin die bundel vloeiend is. Met lenzen en spiegelreflectoren kan men die eigenschap nog versterken. Met een kwalitatief LED-verlichtingstoestel is het in principe mogelijk om een perfecte belichting van het grondoppervlak te verkrijgen : licht precies daar waar men het wil. Aangevuld met een adequate afscherming van de lichtbron voorkomt men bovendien ook lichtvervuiling en verblinding..

4. duurzaamheid

Testen kennen aan LED’s een levensduur van 50.000 uur toe in ideale omstandigheden, te weten : een armatuur met goede temperatuurshuishouding – dus voldoende koeling. LED’s zijn immers bijzonder warmtegevoelig. Ze werken zelfs optimaal bij lage temperaturen – ideaal voor buitenverlichting dus, want ‘s nachts is de buitentemperatuur sowieso lager. Een goede temperatuurhuishouding in het armatuur is dus een sleutelvoorwaarde zowel voor de levensduur als voor het lichtrendement van de LED-lichtbron.

5. onderhoud

Gezien de afschrijvingsperiode van openbare verlichting tegenwoordig 20 tot 30 jaar bedraagt kan de LED-armatuur die hele periode dus overbruggen met maximal 2 lampwissels. Dat is bovendien 4 x minder lampwissels dan vereist bij traditionele lichtbronnen.

6. bedrijfszekerheid

Gezien de bedrijfszekerheid omgekeerd evenredig is met de kans op uitval komt het er op aan controle te verwerven op alle factoren die die uitval bepalen. Vaak wordt voor een verlichtingstoestel een IP-klasse (Ingress Protection) gedefinieerd. Die factor geeft aan in welke mate een armatuur bestand is tegen aantasting of indringing door vocht of stof. IP66 is de geldende norm voor buitenverlichting. Het IP66-label garandeert resistentie tegen indringing door stof en vocht, maar ook tegen atmosferische corrosie.

7. Total Cost of Ownership

Aanbestedingssystemen stellen vaak scherp op de aankoopprijs en gaan voorbij aan de exploitatiekosten op lange termijn. Steeds meer wordt het TCO-model gehanteerd om de korte en lange termijn kosten in kaart te brengen. TCO staat voor ‘Total Cost of Ownership’ en biedt een andere kijk op afschrijfmogelijkheden omdat het de verborgen kosten mee in kaart brengt. Verborgen kosten bestaan uit installatie, onderhoud, energieverbruik en recyclage. Vanuit de TCO, gespreid over een afschrijfperiode van 20 tot 30 jaar en rekening houdend met prijsontwikkelingen, wordt de terugverdientijd van openbare verlichting berekend. Vanuit die terugverdientijd wordt dan het concurrentievermogen van verschillende oplossingen inzake prijszetting afgewogen.

8. design 

In de inrichting van de openbare ruimte speelt straatverlichting een opvallende rol. De toenemende trend die steden en gemeenten aandrijft om een sterke lokale identiteit te creëren draagt daar vanzelfsprekend toe bij. In dat kader is niet alleen de waargenomen kwaliteit van de verlichting, maar ook het armatuurdesign doorslaggevend in de opinievorming van de burger. Want hoewel ‘s nachts de perceptie van het licht primeert, wordt openbare verlichting overdag als straatmeubilair waargenomen. Gezien de hoge flexibiliteit van LED armaturen inzake aanpassing van het vereiste lichtniveau kan men in principe een eenvormig design doortrekken in het straatbeeld van verschillende zones. Kijk dus uit naar een toestel waarvan meerdere modellen met homogeen design beschikbaar zijn.. 

 

Wenst u meer informatie over dit onderwerp ?

Stuur ons dan een e-mail via het contactformulier.

Of wilt u meteen een professioneel advies inzake de verlichting van uw bouwproject ? Bel ons dan op het centrale nummer + 32 56 622 130 en vraag naar een van onze lichtadviseurs.